اول یک اشتباه رایج را کنار بگذاریم: چیزی که در کولر پنجره‌ای قدیمی «ترموستات» است، با سنسور دمای بیشتر اسپلیت‌های جدید یکی نیست. اولی می‌تواند مستقیم فرمان قطع‌و‌وصل کمپرسور را بدهد؛ دومی اطلاعات را به برد می‌فرستد و برد تصمیم می‌گیرد. پس قبل از هر تست باید نوع کنترل را بشناسیم. نزدیک‌بودن منبع گرما به محل سنجش می‌تواند کنترل دما را مختل کند؛ راهنمای ENERGY STAR درباره محل ترموستات کولر این نکته را توضیح می‌دهد.
برای تنظیم معمول از ریموت یا ولوم استفاده کنید؛ بازکردن پنل و تست قطعات داخلی کار تعمیرکار است. محل سنسور و مقدار مقاومت آن را باید از راهنمای همان مدل گرفت، نه از یک عدد مشترک برای همه کولرها.
مرکز تخصصی تعمیر و سرویس کولر گازی
ترموستات کولر گازی
ترموستات مکانیکی، تغییر دمای بخش حساس را به باز یا بسته‌شدن کنتاکت تبدیل می‌کند. سنسور الکترونیکی خودش کلید کمپرسور نیست؛ برد مقدار اندازه‌گیری‌شده را با تنظیم و شرایط کار دستگاه مقایسه می‌کند.
ترموستات مکانیکی یا سنسور دمای کولر گازی؟
نوع کنترل را از روی ساختار دستگاه مشخص کنید:
- کولر پنجره‌ای و بعضی مدل‌های قدیمی: معمولاً ترموستات مکانیکی، ولوم تنظیم و لوله مویی یا بالب حساس به دما دارند.
- اسپلیت‌های جدید: معمولاً سنسور دمای محیط و سنسور لوله یا اواپراتور دارند. مقاومت این سنسورها با دما تغییر می‌کند و برد الکترونیکی کار کمپرسور را کنترل می‌کند؛ در مدل اینورتر این کنترل می‌تواند با تغییر دور انجام شود.
پس وقتی درباره «خرابی ترموستات اسپلیت» صحبت می‌کنیم، ممکن است اصلاً مشکل از سنسور، برد یا حتی ریموت باشد. اینجاست که تست اشتباه دردسر درست می‌کند؛ روش ترموستات مکانیکی را نمی‌شود روی هر کولری اجرا کرد.
ترموستات کولر گازی کجا قرار دارد؟
در کولر پنجره‌ای، بدنه ترموستات معمولاً پشت پنل و نزدیک ولوم تنظیم قرار دارد و لوله مویی آن تا کنار اواپراتور ادامه پیدا می‌کند. محل نصب قسمت حساس باید مطابق جای طراحی‌شده کارخانه باشد. چسبیدن یا جابه‌جا شدن آن نسبت به اواپراتور می‌تواند موجب قطع و وصل نامنظم شود.
در اسپلیت، سنسور محیطی معمولاً در مسیر هوای ورودی یونیت داخلی قرار می‌گیرد و سنسور لوله یا اواپراتور داخل محل مخصوص خود روی کویل نصب می‌شود. محل دقیق در برندها و مدل‌های مختلف فرق می‌کند؛ پس جابه‌جا کردن سنسور بدون نقشه همان دستگاه کار درستی نیست.
تنظیم ترموستات کولر گازی
تنظیم را از دمایی شروع کنید که برای اتاق قابل‌تحمل است و بعد از پایدارشدن شرایط، کم‌کم تغییرش دهید. در کولر پنجره‌ایِ دارای ولوم، عدد روی ولوم الزاماً دمای واقعی اتاق نیست. یک نکته دیگر: گذاشتن دستگاه روی سردترین حالت، تست سلامت ترموستات محسوب نمی‌شود.
در کولر اینورتر، ادامه کار کمپرسور با دور کمتر می‌تواند طبیعی باشد؛ خاموش‌نشدن به‌تنهایی نشانه خرابی نیست. اگر اتاق به دمای تنظیم‌شده نمی‌رسد یا قطع‌و‌وصل غیرعادی است، تعمیرکار گردش هوا، محل سنسور، اتصال‌ها و فرمان برد را هم بررسی می‌کند.
وظایف ترموستات
- کنترل دمای محیط در محدوده تنظیم‌شده
- فرمان قطع و وصل در کنترل مکانیکی؛ کمک به تنظیم کار کمپرسور از مسیر سنسور و برد در کنترل الکترونیکی
- تطبیق کار سرمایش با دمای اندازه‌گیری‌شده و تنظیم کاربر
البته ترموستات به‌تنهایی محافظ کامل کمپرسور نیست. اورلود، برد و سایر حفاظت‌های دستگاه نیز در این کار نقش دارند.
اجزای تشکیل‌دهنده ترموستات
ساختمان و اجزای ترموستات مکانیکی عبارت‌اند از:
- فانوسک یا دیافراگم که از یک سمت ثابت است و از سمت دیگر حرکت بسیار جزئی دارد
- لوله مویی حساس به دما که ممکن است در انتهای آن یک بالب وجود داشته باشد
- مجموعه فنر و اهرم‌های داخل جعبه ترموستات
- ترمینال برق و پلاتین‌های ثابت و متحرک
- پیچ چرخشی تنظیم برودت یا دامنه دما و مکانیزم تنظیم تفاضل
- پوسته خارجی و اتصالات
در اسپلیت الکترونیکی، این مجموعه جای خود را به سنسورهای مقاومتی، سیم اتصال و برد کنترل داده است.
شرح کار ترموستات
اصل کار ساده است. با سردشدن هوای اواپراتور، فشار سیال داخل لوله مویی تغییر می‌کند و این تغییر به فانوسک می‌رسد. حرکت خیلی کم فانوسک، از راه اهرم و فنر، پلاتین‌ها را باز می‌کند؛ فرمان قطع می‌شود و کمپرسور خاموش می‌ماند.
هنگامی که دما دوباره بالا می‌رود، مکانیزم در جهت عکس عمل می‌کند و با بسته شدن پلاتین‌ها فرمان وصل صادر می‌شود. اختلاف دمای قطع و وصل را تفاضل یا دیفرانسیل ترموستات می‌گویند.
ترموستات دو فیش مانند یک کلید عمل می‌کند و یک ورودی و یک خروجی دارد. وظیفه آن دادن فرمان قطع یا وصل است. در سنسورهای الکترونیکی، برد به‌جای پلاتین، تغییر مقاومت سنسور را می‌خواند.
بررسی معایب ترموستات کولر گازی
- شکستگی یا سوراخ شدن لوله مویی و بالب که باعث از بین رفتن عملکرد ترموستات می‌شود. در این حالت مجموعه ترموستات باید تعویض شود و لوله مویی قابل وصله‌کاری معمولی نیست.
- زنگ‌زدگی، شل شدن یا سوختگی اتصالات برق ترموستات
- خرابی یا چسبیدن پلاتین‌ها که می‌تواند موجب قطع دائم یا وصل دائم شود
- قرار گرفتن لوله مویی یا بالب در محل اشتباه و ایجاد قطع و وصل مکرر
- خرابی سنسور محیطی یا سنسور اواپراتور در اسپلیت‌های الکترونیکی
- خرابی برد، رله، سیم‌کشی یا اشکال گردش هوا که علائمی شبیه خرابی ترموستات ایجاد می‌کند
کمپرسور خاموش نمی‌شود، دستگاه روشن نمی‌شود، دمای اتاق با تنظیم فاصله زیادی دارد یا قطع‌و‌وصل‌ها عجیب شده‌اند؛ همه این‌ها سرنخ‌اند. اما هیچ‌کدام به‌تنهایی حکم خرابی ترموستات نیستند.
تست ترموستات کولر گازی
از اینجا به بعد مخاطب تعمیرکار است. پیش از بازکردن پنل یا جداکردن فیش‌ها، برق دستگاه باید قطع و بی‌برقی با ابزار تأیید شود. خازن و مدار قدرت ممکن است بعد از قطع برق هم انرژی داشته باشند؛ ایمن‌سازی را طبق راهنمای سرویس همان مدل انجام دهید. پل‌زدن ترمینال برای یکسره‌کردن کمپرسور، نه تست کامل است و نه تعمیر.
- بازدید ظاهری: سالم بودن لوله مویی، بالب، محل نصب، فیش‌ها و آثار سوختگی یا زنگ‌زدگی را بررسی کنید.
- تست قطع و وصل ترموستات مکانیکی: پس از قطع برق و جدا کردن سیم‌ها، اهم‌متر را به دو پایه ترموستات وصل کنید. با تغییر تنظیم و تغییر کنترل‌شده دمای بالب باید وضعیت اتصال تغییر کند. فقط شنیدن صدای تقه یا فقط دیدن اتصال در دمای اتاق، تست کامل محسوب نمی‌شود.
- تست دمایی: می‌توان قسمت حساس را در شرایط دمایی کنترل‌شده سرد کرد و هم‌زمان تغییر وضعیت کنتاکت را با اهم‌متر دید. بالب نباید خم تند بخورد یا آسیب ببیند و مقدار دقیق قطع و وصل به مدل ترموستات بستگی دارد.
- تست سنسور اسپلیت: سنسور از برد جدا و مقاومت آن در یک دمای معلوم اندازه‌گیری می‌شود. نتیجه باید با جدول همان مدل در دفترچه سرویس مقایسه شود؛ برای همه سنسورها یک عدد اهم ثابت وجود ندارد.
اگر ترموستات مکانیکی لوله مویی شکسته دارد، پلاتین‌ها به هم جوش خورده‌اند یا سنسور خارج از محدوده استاندارد همان دستگاه است، قطعه باید با نمونه هم‌مشخصات تعویض شود. دست‌کاری پیچ‌های کالیبراسیون یا نصب قطعه نامتناسب می‌تواند باعث کارکرد نادرست کمپرسور شود.